Lomber grafi, bel bölgesindeki 5 omur, omurlar arası disk mesafeleri ve kemik yapıyı düşük doz X ışınıyla görüntüleyen radyolojik tetkiktir. İş sağlığı taramalarında 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında ağır kaldırma içeren işlerde AP ve lateral pozisyonda çekilir, PACS üzerinden arşivlenir ve İSG-KATİP sistemine işlenir. Lumbago, disk mesafesi daralması, spondilolistezis ve skolyoz değerlendirmesinde kullanılır. Satem Mobil Sağlık olarak, işyerinizde veya mobil ünitelerimizde dijital lomber grafi çekimi ve radyoloji uzmanı raporlaması hizmeti sunuyoruz.
🦴 Lomber Grafi Nedir?
Lomber grafi, bel omurgasındaki 5 lomber omurun (L1-L5), omurlar arası disk mesafelerinin ve sakrum (kuyruk sokumu) yapısının değerlendirildiği temel radyolojik incelemedir. 6331 sayılı Kanun m.15 kapsamında ağır kaldırma, öne eğilme ve titreşim maruziyeti olan işlerde işe giriş ve periyodik muayenenin zorunlu bileşenidir. İşyeri hekimliği pratiğinde birincil amaç, yapısal değişiklikleri, disk mesafesi kayıplarını ve konjenital varyasyonları işe girişte belgelemek, periyodik takipte karşılaştırmaktır. Grafinin tanı değeri çekim tekniğine ve okuyan radyoloji uzmanının deneyimine bağlıdır. Amerikan Radyoloji Koleji (ACR) ve Türk Radyoloji Derneği (TRD) kılavuzları, lomber grafide standart AP (ön-arka) ve lateral (yan) çekimin yanı sıra klinik şüpheye göre oblik ve dinamik grafileri tanımlar.
🏭 Lomber Grafi Hangi Durumlarda Çekilir? (Maruziyet Tablosu)
Lomber grafi, mesleki risk analizinde bel maruziyeti yüksek bulunan pozisyonlarda işe giriş muayenesinin ve şikayet sonrası değerlendirmenin zorunlu parçasıdır. 20.07.2013 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan İşyeri Hekimi Yönetmeliği, bel yüklenmesi içeren işlerde radyolojik değerlendirmeyi periyodik muayene kapsamına alır. Aşağıdaki tablo işkolu, mesleki risk ve çekim sıklığını özetlemektedir:
| İşkolu | Mesleki Risk | Çekim Endikasyonu | Sıklık |
|---|---|---|---|
| İnşaat ve yapı | Ağır kaldırma, tekrarlı eğilme | İşe giriş + şikayette | 3 yılda 1 |
| Depo ve lojistik | Manuel yük taşıma | İşe giriş + şikayette | 3 yılda 1 |
| Sağlık (hasta taşıma) | Asimetrik yüklenme | İşe giriş + şikayette | 3 yılda 1 |
| Ağır araç sürücülüğü | Tüm vücut titreşimi | İşe giriş + yıllık | Yıllık |
| Maden ve metal döküm | Yük + titreşim kombinasyonu | İşe giriş + yıllık | Yıllık |
| Tarım ve hayvancılık | Eğilme + ağır kaldırma | İşe giriş + şikayette | 3 yılda 1 |
| Ofis ve büro | Düşük risk | Rutin değil, şikayette | Şikayet halinde |
📸 Lomber Grafi Nasıl Çekilir?
Lomber grafi iki standart pozisyonda çekilir: AP (ön-arka) ve lateral (yan). Çalışan 100-120 cm mesafede ayakta durur; kollar vücudun yanında, nefes tutulmuş şekilde ışınlama uygulanır. Her pozisyonda çekim süresi 1 saniyenin altındadır. AP pozisyonda çalışan arkasını kasete döner; omurların sağ-sol dizilimi, skolyoz (yana eğrilik) ve sakroiliyak eklem değerlendirilir. Lateral pozisyonda yan duruş veya yan yatış ile omurların önden-arkaya dizilimi, disk mesafeleri, spondilolistezis (omur kayması) ve vertebra yükseklikleri ölçülür. Fleksiyon-ekstansiyon grafileri dinamik stabiliteyi değerlendirir. Çekim öncesi bel bölgesindeki tüm metal aksesuarlar, kemer ve fermuarlı giysiler çıkarılır. Gebelik durumu mutlaka bildirilir – gebelikte lomber grafi sadece acil endikasyonda ve kurşun önlükle çekilir. Dijital görüntüler saniyeler içinde PACS sistemine düşer ve İSG-KATİP kaydına işlenir.
🔍 Lomber Grafide Hangi Bulgular Aranır?
Radyoloji uzmanı ve işyeri hekiminin birlikte değerlendirdiği altı ana bulgu grubu vardır: disk mesafesi kaybı, osteofit (kemik çıkıntısı), spondilolistezis, skolyoz açısı, konjenital varyasyonlar ve vertebra yükseklik kayıpları. Disk mesafesi daralması, tekrarlı yüklenme ve yaş kaynaklı dejenerasyonun en erken kanıtıdır; L4-L5 ve L5-S1 seviyeleri mesleki yüklenmeden en fazla etkilenen segmentlerdir. Spondilolistezis, bir omurun alttaki omura göre kaymasıdır ve Meyerding sınıflandırmasına göre evrelendirilir (Evre 1: %25 altı, Evre 2: %25-50). Evre 1 işe uygunluk kararını etkilemez, evre 2 ve üzeri ise ağır kaldırma içeren işlerde uygunluk sınırlamasına yol açar. Skolyoz açısı Cobb yöntemiyle ölçülür; 20 derece üzerindeki eğrilikler tüm vücut titreşimi içeren işlerde özel değerlendirme gerektirir.
🩻 Lomber Grafi Yerine MR Çekilebilir mi?
Hayır, rutin işe giriş ve periyodik muayenede lomber grafi yerine MR standart kabul edilmez. MR, yumuşak doku ve sinir kökü değerlendirmesinde üstündür ancak rutin tarama için endikasyon oluşturmaz; işe giriş muayenesinin hedefi kemik yapının baz görüntüsünü belgelemektir. MR, grafide anormal bulgu saptanan veya radikülopati (bacağa yayılan ağrı) şikayeti bildiren çalışanlarda ileri tetkik olarak devreye girer. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı meslek hastalığı listesinde yer alan lomber diskopati tanısı için MR radyolojik kanıt standardıdır; ancak mesleki maruziyetin ilk belgelenmesi lomber grafi ile yapılır. Grafi ve MR bu nedenle alternatif değil, basamaklı iki tetkiktir.
⚖️ İşverenin Lomber Grafi Yükümlülüğü Nedir?
İşverenin yükümlülüğü dört başlıkta toplanır: (1) risk analizinde bel yüklenmesinin değerlendirilmesi, (2) ağır kaldırma içeren pozisyonlarda işe giriş grafisinin sağlanması, (3) periyodik muayene takviminin yürütülmesi, (4) şikayet halinde ileri tetkik erişiminin düzenlenmesi. 6331 sayılı Kanun m.15 bu yükümlülüğü doğrudan işverene yükler; tetkik ücreti çalışana yansıtılamaz. Denetimde en sık rastlanan eksiklik, ağır kaldırma yapan çalışanlara işe girişte lomber grafi çekilmemesidir. Bu eksiklik mesleki bel fıtığı başvurusunda işverenin aleyhine delil oluşturur; çünkü işe başlama anındaki baz görüntü olmadan mesleki katkı oranı belirlenemez. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi içtihatlarında işe giriş grafisi eksikliği, işverenin kusur oranını artıran faktör olarak değerlendirilmiştir.
🚐 Satem Mobil Sağlık ile Lomber Grafi
📱 Dijital Mobil Röntgen
Taşınabilir DR sistemlerimizle işyerinizde AP ve lateral pozisyonlarda yüksek çözünürlüklü lomber grafi çekimi.
📊 Uzman Radyoloji Raporlaması
Raporlarda disk mesafesi kaybı (L4-L5/L5-S1), Meyerding evresi, Cobb açısı net olarak belirtilir.
📋 İSG-KATİP Entegrasyonu
Sonuçlar dijital olarak PACS’a aktarılır ve işyeri hekiminiz tarafından doğrudan İSG-KATİP sistemine işlenir.
📅 Periyodik Takip
Tehlike sınıfına göre (yıllık veya 3 yıllık) otomatik hatırlatma ve çekim planlaması yapılır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Lomber grafi, 6331 sayılı Kanun kapsamında ağır kaldırma, titreşim ve tekrarlı eğilme içeren işlerde periyodik muayenenin zorunlu bileşenidir. Satem Mobil Sağlık ile işyerinizde dijital lomber grafi, radyoloji uzmanı raporlaması ve İSG-KATİP entegrasyonu hizmetinden faydalanın.